|
|
| |
| |
แนวทางสำหรับนักดาราศาสตร ์- 1 |
| |
| |
สู่การเป็นนักดาราศาสตร์ แนวสมัครเล่นเบื้องต้นนั้น
อาจใช้การดูดาวด้วย กล้องขนาดเล็กประเภท Binocular ก่อน
จึงได้พยายามสรุปเนื้อหาแบบแนะแนวที่ไม่ ซับซ้อนมากเกินควร
โดยแต่ละบุคคลทั่วไป สามารถจะนำไปปฏิบัติ ด้วยตนเองได้ไม่ยุ่งยากเกินไป
และมีความจำเป็นต้องพัฒนาทักษะ ในภาคสนาม เพื่อให้เกิดความเข้าใจ
จากสภาพข้อเท็จจริงบนท้องฟ้าของการดูดาว
ทั้งนี้เมื่อเข้าใจก็ จะเกิดเทคนิคเฉพาะตัวในการดูดาวได้ ขณะเดียวกันแนะนำให้ค้นคว้าศึกษาข้อมูล รายละเอียดต่างๆ ของกลุ่มดาว ดาราจักร ฯลฯ จะทำให้มีความสนุกและได้ ความรู้มากมายอย่างไม่สิ้นสุด
พบเห็นสิ่งอัศจรรย์ที่เกิดขึ้น ในจักรวาลอันไกลโพ้น
โดยได้แบ่งและอธิบายการเริ่มต้น เป็นนักดาราศาสตร์สมัครเล่นเป็นข้อๆดังนี้ |
 |
 |
| |
Celestial Sphere : ขอบเขตทรงกลมรอบท้องฟ้า
ก่อนอื่นต้องจิตนาการว่า ขอบเขตรอบตัวเรา (โลก) ถูกห้อมล้อมไปด้วยท้องฟ้า
ในท้องฟ้ามีกลุ่มดาวต่างๆ โคจรอยู่กระจัดกระจายเป็นจำนวนมาก
แต่เราจะมองเห็นเพียงครึ่งเดียวที่อยู่เหนือศีรษะบริเวณที่ห้อมล้อมนี้ เรียก Celestial Sphere มีโลกเป็นจุดศูนย์กลาง ด้วยรัศมีไม่มีจุดสิ้นสุด มีเส้นสมมุติ ที่เกี่ยวข้องกันดังนี้
Celestial meridian คือ เส้นสมมุติลากเชื่อมผ่านเส้นขอบฟ้า ณ
ตำแหน่งเหนือและใต้ เริ่มจากขอบฟ้าทิศเหนือ ลากขึ้นไปจนถึงจุดเหนือศีรษะ
(zenith) ลากต่อไปจนจรดขอบฟ้าทิศใต้ แบ่งครึ่งท้องฟ้าออกเป็น 2 ส่วน
คือ ซีกตะวันออกและตะวันตก Zenith หรือ จุดจอมฟ้า คือจุดที่ตรงกับเหนือศีรษะ
90 องศา หากอยู่ด้านตรงกันข้ามที่เรายืนอยู่ 180 องศาเรียกว่า Nadir |
 |
| |
|
| |
Topocentric coordinates :
เส้นกำหนดพิกัด ตำแน่งดาวหรือวัตถุบนท้องฟ้าจากพื้นโลก
นักดาราศาสตร์ อาจเรียก Alt-azimuth หรือ Horizon coordinates เป็นค่าการ
อ้างอิงตำแหน่งดาว จากค่า Azimuth และค่า Altitude ร่วมกัน Azimuth คือ
เป็นการบอกตำแหน่ง เส้นขอบฟ้าตามแนวราบเป็นองศา
เริ่มจาก ทิศเหนือ 0 องศา ถัดไปทิศตะวันออก 90 องศา ทิศใต้ 180 องศา
ทิศตะวันตก 270 องศา กลับมาสุดที่ทิศเหนือ รวม 360 องศา มีค่าแสดงบนเข็มทิศ ดังนี้
N (0°), NNE (22.5°), NE (45°), ENE (67.5°), E (90°), ESE (112.5°),
SE (135°), SSE (157.5°), S (180°), SSW (202.5°), SW (225°),
WSW (247.5°), W (270°), WNW (292.5°), NW (315°), NNW (337.5°)
Altitude คือ เป็นการบอกตำแหน่งเส้นขอบฟ้าตามแนวตั้งเป็นองศา ถ้าอยู่พอดี
ระดับเส้นขอบฟ้าเท่ากับ 0 องศา หากอยู่ตรงเหนือศีรษะ (Zenith) เท่ากับ 90 องศา
ในทางกลับกันหากวัตถุนั้นอยู่ใต้ตำแหน่งเส้นขอบฟ้า ตรงใต้ปลายเท้าเรา
มีค่าเท่ากับ -90 องศา เราจะมองไม่เห็นวัตถุนั้นซึ่งการใช้ Software แผนที่ดาว จะแสดงคำว่า Below the horizon |
| |
|
|
 |
| |
|
| |
Equatorial coordinates :
เส้นกำหนดพิกัด ตำแน่งดาวหรือวัตถุบนท้องฟ้าจากเส้นศูนย์สูตรฟ้า
เป็นการใช้ค่า Right ascension และ Declination ร่วมกันกำหนดพิกัดตำแหน่ง
ของดาวหรือวัตถุบนท้องฟ้า Right ascension หรือ RA (เส้นสีเขียว) แสดงการแบ่งเส้นวงกลมชั่วโมงบนทรง กลมท้องฟ้าโดย มีหน่วยเป็น ชั่วโมง นาที
วินาที บอกพิกัดวัตถุท้องฟ้า ในระบบเส้นศูนย์สูตร เส้น RA มีระยะห่าง เชิงมุม 15 องศาเท่ากับ 1 ชั่วโมง รวม 24 ชั่ว โมงเท่ากับ 360 องศา
เรายืนหันหน้าสู่ทิศเหนือเริ่มนับไปทางตะวันออก
(จาก 0 ชั่วโมง จนสิ้นสุด 24 ชั่วโมง) Declination
หรือ Dec (เส้นสีแดง) แสดงค่าระยะ เชิงมุมของดาวว่าอยู่ห่างจาก เส้น Equatorial (ศูนย์สูตรฟ้า) ตั้งแต่ 0 องศาไปทางทิศเหนือ
ระหว่าง 0 ถึง+90 องศา หรือ ไปทางทิศใต้ ระหว่าง 0 ถึง –90 องศา มีระยะมุมเท่าใด เมื่อเส้น RA (เส้นสีเขียว) มีจุดตัดกับ Dec (เส้นสีแดง)
ก็จะเป็นตำแหน่งดาวหรือวัตถุต่างๆที่อยู่บนท้องฟ้า เราจะสามารถตั้งพิกัด
มองจากจุดที่เราดูดาวบนพื้นโลก โดยค่าแสดงลักษณะดังตัวอย่างนี้
The brighter stars - Andromeda galaxy (M31)
หากใช้ Software แผนที่ดาว จะคำนวณและหาพิกัดดาวให้เราอย่างแม่นยำ |
| |
|
|
| |
Name |
Bayer |
Mag. |
R.A. |
Dec. |
| |
Alpheratz |
alpha |
2.07 |
0h 8m |
29° 5' |
| |
Mirach |
beta |
2.07 |
1h 10m |
35° 37' |
| |
Almach |
gamma1 |
2.10 |
2h 4m |
42° 20' |
|
| |
Stars at Different distances :
ระยะทางที่แตกต่างกันของดาว
ทุกครั้งที่เรามองสู่ท้องฟ้าดาวที่แสดงเบื้องหน้า เหมือนจะอยู่ในระนาบเดียวกัน
บางครั้งมองเห็นติดกันซ้อนบังกัน แท้จริงแล้วแต่ละตำแหน่ง มีระยะที่ห่าง
ไกลกันมาก เราสามารถทราบจากหน่วยวัด ระยะทางดาราศาสตร์ ดังนี้ |
| |
Astronomical Unit (A.U.) และ Light years
เราจะพบคำทั้งสองบ่อย ในข้อมูลดาวซึ่งแสดงระยะทางของวัตถุบนท้องฟ้า
1 AU. มีระยะทางจากดวงอาทิตย์ ถึงโลก = 150,000,000 กม. (93 ล้านไมล์) มักใช้เฉพาะวัตถุในระบบสุริยะ
1 Light years (ปีแสง) เป็นระยะทางของการเดินทาง ของแสงจากจุดหนึ่ง
ไป ยังจุดหนึ่ง ใช้เวลา 1 ปี = 9.46 พันล้านกิโลเมตร มักใช้กับวัตถุนอกระบบสุริยะ
1 PC. (Parsec) = 3.26 Light years (มักใช้บ้างในรายงานทางดาราศาสตร์) |
| |
แสดงการเดินทางของแสง เปรียบเทียบกับหน่วยวัดทางดาราศาสตร์ ดวงอาทิตย์ 8.3 นาที = 1 AU.
ดาวพฤหัส 33 นาที = 5.2 AU.
Proxima Centauri ดาวที่ใกล้ระบบสุริยะที่สุด 4.3 ปี = 4.3 ปีแสง
Andromeda Galaxy ดาราจักรที่ใกล้ ที่สุด 2,300,000 ปี = 2.3 ล้านปีแสง
หมายเหตุ : ระยะทางปีแสงอาจมีข้อแตกต่างกันอยู่บ้างในข้อมูลแต่ละสถาบัน |
| แสดงค่าเปรียบเทียบ การเห็นตามค่า Mag. ตามหลักเกณฑ์ของ ของ European Space Agency |
| |
| |
Apparent Magnitude :
ค่าความสุกใสสว่างของดาว หรือวัตถุบนท้องฟ้า
การดูดาวสิ่งที่จะใช้บอกเราว่า จะสามารถเห็นวัตถุนั้นๆได้หรือไม่ คือค่าแสดง ความสุกใสของดาว Magnitude นิยมเรียกย่อๆว่า Mag. ค่านี้
จะบอกในแผนที่ และข้อมูลดาวเพื่อที่เราจะทราบว่า
กล้องที่เราใช้อยู่สามารถมองเห็นได้หรือไม่ โดยปกติแล้ว การดูดาวด้วยตาเปล่าสามารถเห็นได้ 7,000-8,000 ดวง
อย่างไรก็ตาม ดาวบนท้องฟ้ามีเป็นจำนวนมากมาย มีข้อแนะนำในการเริ่มต้นดู
ควรกำหนดไว้ในใจว่าจะดูความสุกใสของดาวในระดับไม่เกินเท่าใดเพื่อไม่ให้สับสน
สังเกตว่าดวงอาทิตย์ มีค่า -26.8 Mag. ดวงจันทร์ขณะเต็มดวง มีค่า -12.5 Mag. ส่วนการมองด้วยตาเปล่าจะเห็นได้ระดับค่า 6 Mag.
และกล้องดูดาว Binocular โดยทั่วไป เห็นได้ระดับค่า 10 Mag. |
|
|
|
|