|
|
| |
| |
Star Clusters : กลุ่มกระจุกดาว |
| |
| |
Globular Clusters : กระจุกดาวทรงกลม
คือกลุ่มดาวที่อยู่รวมกัน คล้ายเป็นก้อนด้วยแรงดึงดูดโน้มเอียงเข้าหากัน ลักษณะ
เหมือน วงกลมคล้ายผลส้มโดยแต่ละกลุ่มมีดาวหนาแน่นสูงมาก ตั้งแต่ 10,000 –
1,000,000 ดวง มีเส้นผ่าศูนย์กลางราว10 ปีแสง หรือมากกว่า 300 ปีแสง
มักพบบริเวณรอบๆ รัศมีส่วนที่โป่งออกมาของกาแล็คซี่ทางช้างเผือกและบริเวณ
กาแล็คซี่อื่นๆ เป็นที่น่าสังเกตมีความหนาแน่นมากบริเวณ Galactic Center (ในส่วนใจกลางกาแล็คซี่ทางช้างเผือก)
หากทำการศึกษาด้วยการแยกค่าของแสง สี (Spectroscopic) พบว่ากระจุกดาว
ทรงกลมส่วนมากมักจะแสดงค่าต่ำในกลุ่ม Heavy Elements (กลุ่มธาตุหนักของ
สารประกอบซึ่งมีทั่วไปในดาวฤกษ์) ทำให้เชื่อว่าส่วนใหญ่นั้น มีอายุระหว่าง 12
-20 ล้านปี บริเวณแถบทางช้างเผือกของเรา มีกลุ่มกระจุกดาวทรงกลมประมาณ
200 กลุ่ม
แม้ว่ามีจำนวนนับล้านดวง การมองเห็นในระยะไกล มักเห็นเหมือนเป็นจุดสว่างเพียง
จุดเดียว เมื่อใช้กล้องดู จะเห็นถึงรายละเอียดของจำนวนที่มากมายเหลือเชื่อ และ
ลักษณะที่ซ้อนทับกันก็มิได้อยู่ใกล้กันเลย บางกลุ่มจะมองเห็นการกระเพื่อมของ
แสงที่มีความสวยงามอย่างน่าประหลาด |
 |
| M3 Globular Cluster ขนาด 150 ปีแสง ห่างจากดวงอาทิตย์ 35,000 ปีแสง |
 |
NGC 5139 : Omega Centauri Globular Cluster
กระจุกดาวมากกว่า 5 ล้านดวง ขนาด 150 ปีแสง ห่างจากดวงอาทิตย์ 15,000 ปีแสงเรามองจากโลกในระยะไกล
เห็นเป็นจุดเล็กๆ เพียงจุดเดียวแท้จริงแล้วรวมกลุ่มอยู่เป็นจำนวนมาก |
| |
 |
ใจกลางของ Omega Centauri Globular Cluster (กลุ่มเดียวกันกับภาพบน)
มีกลุ่มดาวกระจุกตัวหนาแน่นมาก แต่ละดวงอาจมีขนาดใหญ่กว่า ดวงอาทิตย์ของเรา |
| |
Open Clusters : กระจุกดาวเปิด
รูปแบบทางกายภาพ มีลักษณะดาวกระจายตัวเป็นย่อมๆ โดยมีแรงดึงดูดร่วมกัน
ด้วยรูปทรงที่ผิดแปลกกันออกไปในแบบต่างๆ มีความหนาแน่นของดาว ตั้งแต่ 10 ดวง จนหลายพันดวง
เชื่อว่าต้นกำเนิดกระจุกดาวเปิด เกิดจากกลุ่ม Large Cosmic Gas - Dust Cloud
(กลุ่มก๊าซอวกาศ-กลุ่มฝุ่นก๊าซหมอกขนาดใหญ่มาก) ในทางช้างเผือก กระจุกดาว
โคจรไปรอบๆกาแล็คซี่ ผสมรวมกับกลุ่มก๊าซฝุ่นหมอก เนบิวล่า (Nebula)
ต่อมาจึงมีการพัฒนาการ กำเนิดรูปแบบดวงดาว (Stars Forming) จึงหยุดนิ่งการ
เคลื่อนไหว เพราะฉะนั้นมักพบกลุ่มกระจุกดาวเปิดอยู่บริเวณเดียวกันกับแหล่งต้น
กำเนิดดาวใหม่
บางกรณี กลุ่มดาวได้โคจรล่องลอยไป ด้วยระยะเวลาที่ยาวนานกว่า 100 ล้านปี
ทำให้แรงดึงดูด และสนามพลังแม่เหล็กต่างๆลดน้อยลง จึงมีผลต่ออายุขัยของ กลุ่มดาวแบบนี้จะไม่มากไปกว่า 1 พันล้านปี
ความเป็นจริงกลุ่มดาวก็ไม่ได้ใกล้ชิดกันนักในพื้นที่อวกาศ เพียงแต่ มีตำแหน่งอยู่ ร่วมกันบริเวณแหล่งกำเนิดนั้นๆ โคจรท่องไปในอวกาศ บางครั้งอาจเคลื่อนตัวเข้า ไปในกลุ่มทำให้หนาแน่นขึ้น เกิดการเปลี่ยนแปลงจำนวนที่เคยมีอยู่ ทั่วไปแล้ว กระจุกดาวเปิด
มีจำนวนดาวน้อยกว่ากระจุกดาวทรงกลม
และเราไม่เคยสำรวจพบว่า กระจุกดาวเปิด สามารถที่จะรวมตัวจนเกิดเปลี่ยนแปลง เป็น กระจุกดาวทรงกลมได้เลย |
| |
 |
NGC 290 Open Clusters ขนาด 65 ปีแสง ห่างจากดวงอาทิตย์ 200,000 ปีแสง
มีลักษณะของกลุ่มดาวที่กระจายตัวเป็นย่อมๆแต่อยู่ใกล้กัน
ในความเป็นจริงนั้น คำว่าใกล้กันเป็นระยะห่างกันหลายร้อยปีแสง
มุมที่เรามองจากโลกต่างหาก ที่ทำให้รู้ลึกว่าเหมือนอยู่ใกล้ชิดกันของกลุ่มดาว |
| |
 |
M45 : Pleiades Star Cluster ขนาด 13 ปีแสง ห่างจากดวงอาทิตย์ 440 ปีแสงมีจำนวนดาว 500 ดวง
ชาวไทยเรียกดาวลูกไก่ชาวญี่ปุ่นเรียกดาวซูบารู ชาวยุโรปเรียกดาวเจ็ดพี่น้อง |
| |
Binary Star Systems and Multiple Star Systems :
ระบบดาวระบบคู่ และระบบดาวหลายดาว
Binary Star : ระบบดาวระบบคู่
ดาว 2 ดวง มีตำแหน่งอยู่ใกล้เคียงกันด้วยการมองจากพื้นโลกหรือคล้ายซ้อนเลื่อม
กัน แต่ความจริงนั้นแต่ละดวงมีระยะทางห่างกันมาก ทางทฤษฎีเกิดจากแรงดึงดูด
ที่มีความเพียงพอซึ่งกันและกันของดาวทั้งสอง จึงผูกมัดทำให้เกิดวงโคจรต่อกัน
เรียก Binary Stars ซึ่งดาวจะหมุนล้อมกันเป็นจังหวะ โดยสามารถคำนวณหาระยะ
เวลาตำแหน่งของวงโคจรได้
ในกรณีที่ดาวทั้งสองดาวมีจังหวะโคจรมาซ้อนทับสนิทกัน มองระยะใกล้จากโลก
ทำให้เห็นเหมือนดาวเป็นดวงเดียวกัน เรียก Optical Doubles ซึ่งทั้งสองกรณี
บางครั้งเรียกว่า Double Stars
Multiple Star Systems : ระบบดาวหลายดวง
เกิดจากแรงดึงดูด เชื่อมโยงกันของกลุ่มดาว ด้วยองค์ประกอบอย่างน้อยมี 3 ดวง หรือมากกว่า มองเห็นจากโลกเหมือนอยู่ใกล้เคียงกัน แท้จริงแล้วห่างไกลมาก
ทางทฤษฎีเรียก Ternary หรือ Triple Star system บางดวงในกลุ่ม Triple Star
system โคจรอยู่ตรงกลาง ส่วนที่เหลือโคจรล้อมรอบอยู่ใกล้ๆ ทั้งหมดเกิดจากแรง
ดึงดูด ที่มีความเพียงพอซึ่งกันและกันของดาว จึงผูกมัดทำให้เกิดวงโคจรต่อกันใน
หลายแบบ บางครั้งจำนวน 3 ดวง เรียกว่า Three stars และจำนวน 4 ดวง เรียกว่า
Quadruple |
| |
 |
Sirius มี 2 ดวง คือ A & B ดาวระบบคู่ มองจากโลกด้วยตาเปล่าเห็นเหมือนดวงเดียว
Sirius A ตำแหน่งในภาพอยู่ด้านหน้า มีขนาดใหญ่กว่าโลกถึง 10,000 เท่า
Sirius B ขนาดเท่าโลกแต่แรงโน้มถ่วงบริเวณพื้นผิวมากกว่าโลก 400,000 เท่า
มีอุณหภูมิ 25,000 องศา C ระยะทางห่างจากโลก 8.6 ปีแสง |
| Albireo ดาวระบบคู่ ที่มีสีต่างกัน ห่างจากดวงอาทิตย์ 380 ปีแสง |
| |
|
|
|
|