ความคืบหน้า ที่สรุปได้ในปัจจุบัน
เชื่อว่าแหล่งพลังงานจากควอซาร์ คือก๊าซที่หมุนวนอย่างยุ่งเหยิง (Whirling) เข้า
สู่ใจการของหลุมดำขนาดใหญ่ ถ้ากรณีหลุมดำขนาดเล็ก เกิดขึ้นครั้งแรกของ
Proto-galaxies ในจักรวาล อาจจะเป็น Mini-Quasars (ควอซาร์จิ๋ว)เพราะขนาด
วัตถุเล็กกว่าปัจจุบัน แต่สามารถสร้าง แหล่งแสงและ Ionizing ได้ตั้งแต่บัดนั้น
ถ้าปะติดปะต่อภาพจักรวาล จะค้นพบว่า สิ่งที่หลงเหลือมีการผสมรวมกันทั้งหมด
เพื่อให้ เกิดผลเพิ่มพูนขึ้น จากดาวดวงแรก (First strs) และ กาแล็คซี่ต้นแบบ
(Proto-galaxies) มีความหนักแน่นด้วยการก่อตัวของดาว ก่อสร้างระบบกาแล็คซี่
ของควอซาร์ โดยเกิดขึ้น หลัง Big bang ไม่กี่พันล้านปี
ทั้งหมดเป็นปรากฎการณ์ต่อเนื่อง ด้วยตามยุคของจักรวาล มีการเปลี่ยนแปลงจน
โครงสร้างใหญ่โตมหาศาล รวบรวมกาแล็คซี่ เข้าเป็นกระจุก (Clusters) เป็นการ
วิวัฒน์ที่สืบเนื่องของจักรวาล (Process of cosmic evolution) และคงดำเนินต่อไป
โดยอนาคตข้างหน้า มีความเป็นไปได้อาจมีระบบที่ต่างออกไปอีก เพราะธรรมชาติ
จักรวาล ไม่ได้หยุดนิ่งการพัฒนาการ ยิ่งไปกว่า ยังมีแนวคิดของจำนวนจักรวาล
ที่มีจำนวนมาก เรียกว่า เครือข่าย (หลาย) จักรวาล
(Multiverse)